Czy jesz emocjonalnie? Quiz, który rozdziela cztery rodzaje sięgania po jedzenie

Rada „jedz tylko, kiedy jesteś głodny” jest bezużyteczna, dopóki nie wiesz, co właściwie popycha cię do lodówki. Bo z zewnątrz wszystko wygląda identycznie: stoisz przy blacie i coś jesz, choć obiad był godzinę temu.

Badacze rozdzielają to od lat na trzy różne mechanizmy. Kwestionariusz DEBQ, jedno z najczęściej używanych narzędzi w tej dziedzinie, mierzy osobno jedzenie emocjonalne, jedzenie zewnątrzsterowne, czyli reagowanie na widok i zapach jedzenia, oraz jedzenie restrykcyjne. To trzy inne problemy z trzema innymi rozwiązaniami.

Ten quiz jest uproszczoną wersją tego rozdziału, przeniesioną na sytuacje z polskiego dnia: biuro, wieczór przed telewizorem, kuchnia w domu rodziców. Siedem pytań, około trzech minut, wynik w całości bez podawania adresu e-mail. Nie stawiamy diagnozy medycznej i nie rozpoznajemy zaburzeń odżywiania.

Jak czytać ten wynik

Wynik nazywa dominujący mechanizm, a nie jedyny. Prawie każdy ma po trochu z każdego, tylko w różnych proporcjach i w różnych tygodniach. Sens tego podziału jest praktyczny: rozwiązanie, które działa przy nudzie, przy stresie potrafi zaszkodzić.

Najważniejsza różnica jest taka. Jedzenie z nudy i z nawyku rozbija się przez zmianę otoczenia: schowanie, przestawienie, zamknięcie kuchni. Jedzenie ze stresu przez zmianę otoczenia się nie rozbija, bo wyzwalacz siedzi w środku, a nie na blacie. Tam działa rozpoznanie wyzwalacza i podstawienie innej reakcji.

To nie jest narzędzie diagnostyczne. Jeśli myśli o jedzeniu są natrętne, jeśli epizody kończą się wstydem, który zostaje, albo jeśli pojawiają się zachowania kompensacyjne, porozmawiaj ze specjalistą. Quiz w internecie nie jest od tego.

Dlaczego rozdzielanie tych czterech rzeczy ma znaczenie

Kwestionariusz DEBQ, opracowany przez van Strien i wspólników, jest używany od czterech dekad właśnie dlatego, że mierzy trzy niezależne skale zamiast jednej.¹ Osoba wysoka w skali emocjonalnej i osoba wysoka w skali zewnątrzsterownej mają identyczny objaw i zupełnie inny mechanizm.

Praktyczna konsekwencja jest brutalna. Standardowa porada „usuń niezdrowe jedzenie z domu” działa świetnie przy jedzeniu zewnątrzsterownym i nie działa prawie wcale przy emocjonalnym, bo po odpowiednio ciężkim dniu człowiek pójdzie do sklepu. Odwrotnie: praca nad radzeniem sobie ze stresem jest zbędna u kogoś, kto po prostu ma miskę orzechów na biurku.

Jest jeszcze trzeci wątek, restrykcja. W badaniach jedzenie restrykcyjne i emocjonalne często idą razem, a Konttinen i wspólnicy pokazali, że emocjonalne jedzenie wiąże się z wyższą masą ciała niezależnie od tego, ile ktoś deklaruje, że je.³ To dlatego dokładanie kolejnej diety osobie z wysokim wynikiem emocjonalnym zwykle kończy się gorzej niż punkt wyjścia.

I rzecz, o której się rzadko mówi: niedobór snu przesuwa wszystkie te skale w górę. Przy krótkim śnie rośnie i apetyt, i reaktywność na stres, więc tydzień z pięcioma godzinami snu potrafi wyglądać jak nawrót problemu, którym nie jest.

Skąd bierzemy progi

Siedem pytań, cztery możliwe wyniki, każda odpowiedź dokłada punkty do jednego lub dwóch z nich. Wygrywa suma najwyższa, a przy remisie kolejność z definicji, żeby wynik był powtarzalny przy tych samych odpowiedziach.

Konstrukcja pytań jest zdjęta z logiki DEBQ, ale to nie jest DEBQ i nie należy tego tak traktować. Oryginał ma trzydzieści trzy pozycje z odpowiedziami na skali pięciostopniowej i normy dla populacji. My mamy siedem sytuacji i cztery odpowiedzi, bo quiz w internecie, który ma trzydzieści trzy pytania, kończy dwie osoby na dziesięć.

Największe wagi dostały trzy pytania: test dostępnego jedzenia („czy zjadłbyś wtedy warzywa i jajka”), to, co dzieje się po epizodzie, oraz towarzystwo. To one najczystszej rozdzielają cztery mechanizmy. Pytania o wieczór i o najgorszy tydzień ważą mniej, bo pasują do więcej niż jednego wyniku.

Świadomie nie pytamy o wagę, wiek ani płeć, bo nie wchodzą do wyniku, a każde zbędne pytanie to ludzie, którzy nie dojdą do końca.

Najczęstsze pytania

Czym różni się głód fizyczny od emocjonalnego?

Trzema rzeczami. Fizyczny narasta stopniowo, emocjonalny pojawia się nagle. Fizyczny nie jest wybredny, emocjonalny chce czegoś konkretnego. Fizyczny mija po posiłku bez komentarza, po emocjonalnym często przychodzą wyrzuty.

Czy jedzenie emocjonalne to zaburzenie odżywiania?

Nie, to zachowanie, które w różnym nasileniu ma większość ludzi. O zaburzeniu mówimy, gdy pojawiają się epizody utraty kontroli, zachowania kompensacyjne albo gdy myśli o jedzeniu zaczynają organizować dzień. Wtedy potrzebny jest specjalista, a nie quiz.

Dostałem wynik „jedzenie ze stresu”. Czy mam przestać się odchudzać?

Nie musisz, ale nie zaczynaj ostrej diety w tygodniu, w którym masz dużo napięcia. Restrykcja i jedzenie emocjonalne wzmacniają się nawzajem, więc łagodniejszy deficyt utrzymany dłużej daje przy tym wyniku lepszy efekt niż ostry na trzy tygodnie.

Czy da się mieć dwa wyniki naraz?

Tak i to jest normalne. Quiz pokazuje ten, który u ciebie przeważa. Jeśli drugi wydaje ci się równie trafny, przeczytaj oba opisy i zacznij od kroku przy tym, który jest częstszy w twoim tygodniu.

Czy muszę podać e-mail, żeby zobaczyć wynik?

Nie. Cały wynik razem z krokami pokazuje się od razu.

Ile trwa ten quiz?

Siedem pytań, około trzech minut. Można wrócić do poprzedniego pytania przyciskiem „Wstecz”, jeśli chcesz poprawić odpowiedź.